راز عدد چهل در قرآن کریم/ اربعین حسینی (ع) یک دانشگاه است

“اربعین” فقط یک روز در تقویم نیست؛ طلیعه‌ای برای تولدی دوباره در پرتو نور قرآن و عترت است. این هم‌ آوایی شگفت عدد چهل با کلام وحی راز عظمت این حماسه را برای دل‌های مشتاق آشکار می‌سازد.
رمز و راز عدد چهل در قرآن کریم
اربعین در قرآن کریم به عنوان نمادی از کمال، تهذیب و تحول معنوی معرفی شده است. چهار بار در آیات نورانی به عدد چهل اشاره شده که هرکدام دریچه‌ای به سوی شناخت این راز است:
در سوره‌ی اعراف وعده‌گاه حضرت موسی (ع) را چهل شب می‌خواند: «وَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِینَ لَیْلَهً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِیقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِینَ لَیْلَهً» (و با موسی سی شب وعده گذاشتیم و آن را با ده شب دیگر کامل کردیم پس میقات پروردگارش چهل شب کامل شد). این آیه چهل را نه فقط یک عدد بلکه ظرفیتی برای پالایش روح و قرب به حضرت حق معرفی می‌کند.
در سوره‌ی بقره پس از همین میقات به گناه قوم موسی اشاره می‌شود: «وَإِذْ وَاعَدْنَا مُوسَى أَرْبَعِینَ لَیْلَهً ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِن بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ» ( هنگامی را که با موسی چهل شب وعده گذاشتیم؛ سپس شما بعد از او گوساله را به پرستش گرفتید در حالی که ستمکار بودید).
در سوره‌ی مائده سرگردانی چهل‌ساله‌ی بنی‌اسرائیل را به تصویر می‌کشد: «فَإِنَّهَا مُحَرَّمَهٌ عَلَیْهِمْ أَرْبَعِینَ سَنَهً یَتِیهُونَ فِی الْأَرْضِ» (پس ورود به آن سرزمین چهل سال بر آنان حرام شد که در بیابان سرگردان خواهند بود).
در سوره‌ی احقاف چهل سالگی را فصل کمال عقل و شکرگزاری می‌داند: «حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِینَ سَنَهً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ» (تا زمانی که به کمال قدرت و رشد رسید و به چهل سالگی بالغ شد گفت: پروردگارا! به من بیاموز تا شکر نعمتی را که به من و پدر و مادرم داده‌ای به جای آورم).در سوره‌های «بقره» (آیه ۵۱) و «اعراف» (آیه ۱۴۲)، خداوند با حضرت موسی (ع) چهل شب وعده می‌گذارد تا در کوه طور به عبادت و مناجات بپردازد. این نشان می‌دهد که «اربعین»، ظرفیتی ویژه برای پالایش روح و قرب الهی است در سوره مائده (آیه ۲۶)، قوم بنی‌اسرائیل به کیفر نافرمانی چهل سال در بیابان سرگردان می‌شوند تا آماده ورود به سرزمین مقدس گردند. این سرگردانی، استعاره‌ای از پالایش درون و رسیدن به حیات طیبه است در سوره احقاف (آیه ۱۵) زیباترین اشاره به چهل سالگی به عنوان سنّ رشد کمال عقل و اوج شکرگزاری انسان از نعمت‌های الهی است.
بر اساس این آیات، «اربعین» به معنای به پایان رساندن چهل روز پرفیض دروازه‌ای از نور و روشنایی را به روی سالک می‌گشاید و صفای روح و پاکی از پلیدی‌ها را به همراه دارد.
اربعین حسینی بالاترین مصداق این مفهوم قرآنی است چهلمین روزی که زائران و خادمان با پای پیاده در مسیر کربلابه کمال و رستگاری می‌رسند.از امام صادق (ع) روایت شده که برکت از قبر امام حسین (ع) تا ده میل (حدود ۱۶ کیلومتر) اطراف آن گسترده است. در اهمیت پیاده‌روی از همان امام همام (ع) نقل شده: «کسی که با پای پیاده عازم زیارت قبر حسین بن علی (ع) شود خداوند به هر قدمی یک حسنه برایش می‌نویسد و یک گناه از او محو می‌کند»ودر روایت دیگری می‌افزاید که چنین زائری پس از پایان اعمال از زمره رستگاران شمرده می‌شود و فرشته‌ای از سوی رسول خدا (ص) به او بشارت می‌دهد که تمام گناهان گذشته‌اش آمرزیده شده است در روایتی دیگر ثواب این زیارت هم‌پای هزار حجّ مقبول شمرده شده است. برخی اندیشمندان بر این باورند که حرکت امام حسین (ع) در عاشورا با هدف زنده کردن دین و امر به معروف بود و این هدف در اربعین به کمال می‌رسد.اربعین اوج پیوند قرآن و عترت و حماسه حسینی است. در این مدت ظلمت غفلت به نور معرفت رهنمون می‌شود و توشه‌ای برای «استئناف العمل» (آغازِ دوباره‌ی عمل) و حیاتی پاک‌تر و مؤمنانه‌تر شکل می‌گردد. زیارت اربعین تجدید پیمان استقامت ملت با آرمان‌های والایی رهبری شهیدی است که رستگاری ابدی را برای انسان‌ها به تصویر کشانده است.

رهبر شهیدمان حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (قدس سره) ابعاد این حماسه را این گونه ترسیم فرمودند: «اربعین حسینی خود یک دانشگاه است دانشگاهی از جنس مکتب عاشورا… در عاشورا جهاد با سیف به نمایش گذاشته شد؛ ولی در اربعین جهاد فکری و فرهنگی این چهل روز که از عاشورا تا اربعین اتفاق افتاده، یکی از مقاطع بسیار مهم تاریخ اسلام است… این چهل روز اوج مجاهدت همراه با تبیین و افشاگری و توضیح است و بلاشک جزء شعائرالله است.
ایشان پیاده‌روی اربعین را «حرکت عشق و ایمان» خوانده‌اند. اربعین را پیوندی ناگسستنی میان قرآن، عترت و حماسه‌ی جاویدان کربلا دانستند. این ایامِ چند روزه، زائر خاکی را به افق‌های نورانی معرفت رهنمون می کند و توشه‌ای برای «استئناف العمل» (آغاز دوباره‌ی عمل) و حیاتی پاک‌تر و مؤمنانه‌تر می‌گرداند.
رهبر شهیدمان می گفتند سلام بر اربعین و سلام بر رهروان طریق حسین (ع) که در این مسیر نورانی حماسه‌ای بی‌نظیر از عشق ایمان و مقاومت را به نظاره می‌ کشاندند آنچه روشن است اربعین تنها یک پیاده‌روی خاکی نیست سفری است از ظلمت جهل به نورعرفان، از قفس تعلّق تا اوج بی‌کرانگی توحید این راه برای دلسوختگانی است بی‌دیوار که درس آن حیات طیبه و استاد آن خون پاک شهیدی است که با جان خویش، تفسیر آیه‌ی «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُم بِوَاحِدَهٍ» را برای همیشه رقم زد.
ای خدام راه کربلا اربعین آزمایشگاهی است که در آن ایمان با عمل آمیخته می‌شود و نظریه‌های عشق در کنار بوته‌ی خستگی و گرما و پای‌پیاده‌ای به بلوغ می‌رسند.
ای زائر خستگی‌ناپذیر! شما حلقه‌ی اتصال مکتب عاشوراهستید؛ جایی که هر قدم در ستیغ آفتاب گرما حدیثی است از ولایت و هر نفس سنگین کشیدن شرحی است بر «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ». ای خادم زحمت کش آگاه! اربعین دیوانی است که اوراقش را عشق ورق می‌زند و هر بیتش ترجمان «هل من ناصر ینصرنی» در گذرزمان است.
این همایش عظیم مثل قلمی است که بر لوح وجود انسانیت واژه‌های از جنس ایثارو پایداری واستقامت که مبارزه با نفس را نقش می‌زند مانند کتابی که فصل‌فصل آن از «میقات چهل‌شبه» موسی تا «چهل‌سالگی شکرگزاری» احقاف روایتی نو از رستگاری را برای اهل خرد بازگو می‌کند. تصویر شما، ای اهل علم، باید روایت‌گر این حماسه باشد همان‌گونه که زینب کبری (س) با خطبه‌های آتشینش تاریخ را به شهادت حق فرا خواند.
پس اینک کاروان معرفت اربعین نه یک مقصد بلکه منزل طریق است. از این کاروان نور چراغی بگیرید برای شب‌های تردید و از این سفره‌ی کرامت مواکب توشه‌ای برای جهاد تبیین.
امروز پای عشق در مسیر کربلا کنار مواکب می‌رقصد. فردا قلم شما باید در مسیر حق حماسه‌ها بیافریند. اربعین «میقات عاشقان» «بهار انسانیت» و «طلوعی دوباره» برای آنان که خورشید ولایت را در افق دل‌هایشان جستجو می‌کنند.
«سلام بر اربعین و بر رهروان راه حسین (ع) بر آنان با خدمات خود در مواکب حسینی عشق را به منزل گاه تجسم کشاندندو تاریخ را به تماشا نشاندند.»

نویسنده: حجت الاسلام والمسلمین کاوه مرادی